EU AI Act ve Digital Omnibus: Türk Şirketler Ne Yapmalı?

26 Mart 2026'da Ne Oldu?

26 Mart 2026'da Avrupa Parlamentosu genel kurulu, Digital Omnibus paketini 569'a karşı 45 oyla onayladı. Oylamanın hemen ardından trilog (Parlamento–Konsey–Komisyon müzakeresi) resmen başladı. Paket, daha önce 18 Mart 2026'da IMCO ve LIBE komitelerinin 101-9 (8 çekimser) oylukla benimsediği metne dayanıyor.¹

Digital Omnibus, EU AI Act'i baştan yazmıyor; temel çerçeve korunuyor. Önerilen değişiklikler özünde iki şey: bazı yükümlülüklerin uygulanmasını ileriye taşımak ve belirli hükümleri sadeleştirmek. Ama Parlamento oylaması bu sürecin sonu değil, yeni bir aşamasının başlangıcı. Konsey, Parlamento ve Komisyon trilogu tamamlanana kadar hiçbir tarih hukuken değişmiş değil.

Önerilen Yeni Takvim

Parlamento ve Konsey'in önerdiği tarihler büyük ölçüde örtüşüyor. Trilogda kalan mesele teknik detaylar, ama "teknik detaylar" bazen aylar sürebiliyor.

Ne Değişmiyor?

Erteleme haberleri "AI Act rahat" mesajına kolayca dönüşüyor. Bu doğru değil. Hangi yükümlülüklerin Digital Omnibus kapsamı dışında olduğunu net anlamak gerekiyor.

Madde 5 yasakları (2 Şubat 2025'ten beri yürürlükte): Bilinçaltı manipülasyon, sosyal puanlama, gerçek zamanlı biyometrik gözetim (kamu alanında, belirli istisnalar dışında), korunan karakteristiklere dayalı duygusal çıkarım: bunların hepsi şu anda yasak. Dijital Omnibus bu tarihlere dokunmuyor.

Madde 4 AI literacy (2 Şubat 2025'ten beri yürürlükte): Sağlayıcılar ve yerleştiriciler, AI sistemleriyle çalışan personelin yeterli AI okuryazarlığına sahip olmasını sağlamakla yükümlü. Dijital Omnibus bu yükümlülüğün formülasyonunu değiştirmeyi önermektedir (yükümlü taraf ve standart değişebilir); ancak uygulama tarihi için herhangi bir erteleme önerilmemektedir.²

GPAI model yükümlülükleri (2 Ağustos 2025'ten beri yürürlükte): Madde 51–56 kapsamındaki genel amaçlı AI model sağlayıcıları için şeffaflık, teknik dokümantasyon ve (sistemik riskli modeller için) güvenlik değerlendirmesi yükümlülükleri geçerli. Bu yükümlülükler erteleme kapsamı dışında.

Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri (sınırlı risk): Chatbot, deepfake ve emotion recognition sistemleri için bilgilendirme yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'da yürürlüğe giriyor. Digital Omnibus içerik işaretleme tarihini Kasım 2026'ya kaydırmayı öneriyor; ancak diğer Madde 50 hükümleri için net bir erteleme önerilmemektedir.

Türk Şirketlere Etkisi: Üç Kritik Grup

EU AI Act, AB'de kayıtlı olmayı aramıyor. AB pazarına ürün veya hizmet sunan, AB'deki bir kullanıcıyı etkileyen AI sistemi işleten herkes kapsam içinde: ister İstanbul'dan, ister Ankara'dan çalışsın. Türkiye'deki şirketler açısından üç farklı tablo var.

Grup 1, AB'ye ürün veya yazılım ihraç edenler: Geliştirdikleri AI bileşeni içeren bir ürün veya yazılımı AB pazarına sunan Türk şirketler, sağlayıcı olarak EU AI Act kapsamına giriyor. Annex III ertelemesi bu grubu doğrudan etkiliyor; ancak erteleme kesinleşmeden satış müzakereleri süren şirketler için planlamayı Ağustos 2026 üzerinden yapmak güvenli yaklaşım.

Grup 2, AB müşterisine AI tabanlı hizmet sunanlar: Hizmet, Türkiye'den sunulsa bile AB'deki bir alıcıya etki ediyorsa kapsam içi. Bu grup için yerleştirici yükümlülükleri geçerli: insan gözetimi, kullanım kısıtlamalarına uyum, teknik dokümantasyon talepleri. Annex III ertelemesi bu gruptaki yükümlülüklerin bir kısmını ileriye taşıyabilir; ancak sözleşme gereklilikleri zaten bu şartları içerebilir.

Grup 3, AB şirketleriyle tedarik zincirinde yer alanlar: Bir AB şirketinin AI sistemini geliştirmek, test etmek veya veri işlemek üzere dış kaynak kullanan Türk firmalar, tedarik zinciri yükümlülükleri (Madde 25) kapsamında değerlendirilebilir. Bu grup için özellikle belgelendirme ve teknik bilgi sağlama talepleri önem kazanıyor.

Erteleme Fırsatı mı, Tuzak mı?

Annex III ertelemesi gerçekleşirse, Ağustos 2026 baskısı önemli ölçüde azalacak. Uyum yatırımlarını planlamak için daha geniş bir pencere açılacak. Ama üç şeyi aklınızda tutmak gerekiyor.

En kritik hat önce: erteleme henüz kesinleşmedi. Trilog müzakereleri beklenmedik anlaşmazlıklara takılabilir; bu durumda hazırlığını Aralık 2027'ye göre yapanlar, Ağustos 2026'ya ani bir yeniden konumlanmayla girecek.

Bir de düzenleyici takvimin dışında işleyen bir baskı var: müşteriler ve yatırımcılar. AB'deki kurumsal alıcılar ve kurumsal yatırımcılar AI yönetişim belgesi talep ediyor; bu talep, Avrupa Parlamentosu'nun oy kullanıp kullanmadığına bakmıyor.

Ve belki de en önemlisi: erteleme yükümlülükleri kaldırmıyor, ileriye taşıyor. 2027 geliyor, 2028 geliyor. Mevzuat altyapısı kurmanın "hızlı çözüm" olmadığını şimdiden söylemek mümkün: "trilog kapandı, artık başlayabiliriz" diyenlere yetecek kadar zaman kalmayabilir.

ORIENT Çerçevesiyle Ne Yapmalı?

Erteleme kesinleşse de kesinleşmese de ORIENT'in ilk iki aşaması bugün yapılması gereken işi tanımlıyor.

Observe: AB pazarında sonuç doğuran AI sistemlerinizi envanterinize alın. Hangi sistem hangi ülkedeki hangi müşteriye etki ediyor? Bu soruyu yanıtlamadan kapsam analizi yapmak mümkün değil. Hexis Generator bu envanteri yapılandırmak için başlangıç noktası sunuyor.

Risk: Her sistem için EU AI Act risk sınıfını belirleyin. Risk sınıflandırma rehberimizde adım adım karar ağacını bulabilirsiniz. Annex III kapsamında mı, yoksa şeffaflık yükümlülükleri kapsamında mı? Cevabınız, Digital Omnibus ertelemesinin sizi etkileyip etkilemediğini de belirliyor.

Identify: Mevcut tarihte yürürlükte olan yükümlülükleri (Madde 5, Madde 4, GPAI) ve Ağustos 2026'da gelen yükümlülükleri ayırın. Hangisi için hazırlık yapmanız gerekiyor, hangisi Digital Omnibus'la değişebilir?

Evaluate → Navigate → Track: Boşluk analizinden sonra önceliklendirilmiş bir eylem planı yapın. Trilog sonucunu izleyin; kesinleştiğinde planınızı güncelleyin. Bu bir haber takibi değil; sistematik bir Track sürecidir. Fark şu: haber takibinde bilgi gelir, bir kenara not düşülür ve unutulur. Track'te ise sonuç belgeye, belge aksiyona dönüşür.

Sonuç: Beklemeyin, Hazırlanın

Trilog Mayıs 2026'da kapanır ve Annex III tarihi 2 Aralık 2027'ye taşınırsa, elinizde 20 aylık bir yapılanma penceresi açılıyor. Trilog uzarsa ve Ağustos 2026 gelirse, envanter ve risk sınıflandırması yapmış olmak sizi dezavantajlı konuma düşürmüyor; tam tersine, hazır giriyorsunuz.

Her iki senaryoda başlangıç noktası aynı: sisteminizi tanıyın, risk seviyenizi belirleyin, yükümlülüklerinizi haritalayın. Digital Omnibus bu adımları değiştirmiyor; sadece takvimi tartışmalı hale getiriyor.

---

Kaynaklar

1. Avrupa Parlamentosu. MEPs Adopt Joint Position on Proposed Digital Omnibus on AI. Mart 2026. globalpolicywatch.com

2. Avrupa Komisyonu. Digital Omnibus on AI Regulation Proposal. digital-strategy.ec.europa.eu

3. Avrupa Komisyonu. Regulation (EU) 2024/1689 — Artificial Intelligence Act. EUR-Lex. eur-lex.europa.eu

4. Addleshaw Goddard. EU Digital Omnibus on AI Update: Council and Parliament Agreed Positions. 2026. addleshawgoddard.com

Not: Bu yazı 3 Nisan 2026 tarihli bilgilere dayanmaktadır. Digital Omnibus trilog süreci devam etmektedir. Trilog sonuçlandığında bu yazı güncellenecektir. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.